Tuệ Sỹ - Đi vào cõi thơ Tuệ Sỹ

 
ĐI VÀO CÕI THƠ TUỆ SỸ
 Nhật Uyển – Thư Cưu

Thơ Thầy Tuệ Sỹ là thế giới thi ca ẩn mật đồng thời phơi mở một phương trời cao rộng. Là thanh âm của một cung đàn xa vắng, xa thẳm trong tinh thần bi trí của nguồn Văn học Đại thừa Phật giáo. Đọc thơ bằng tinh thần chậm rãi từ hòa chúng ta sẽ nghe ra nhiều điều mới lạ, uyên áo:
 
Chờ mưa tạnh ta trải trăng làm chiếu 

Ngàn năm sau hoa trắng trổ trên đồi. (Thơ TS - TLĐH)
 
Yêu nhau từ vạn kiếp
Nhìn nhau một thoáng qua
Nhà đạo nguyên không nói
Trăng buồn trăng đi xa. (Thơ TS - GMTS)
 
Thơ Thầy Tuệ Sỹ là tiếng nói cô liêu, là nguồn thơ sống động của một Đạo sư, một Thiền sư Thi sĩ như tên gọi Tập sách viết về Thầy Tuệ Sỹ của Nguyên Siêu & Nhiều Tác giả ở Hải ngoại. Lời Thi sĩ, Giáo sư Phạm Công Thiện đặt tựa là: “Tuệ Sỹ, Đạo sư – Thơ và Phương trời mộng”.
 
Phương trời mộng là phương trời cao rộng, phương trời vô ngôn Theo tinh thần Kinh Kim Cang:
 
“Tất cả mọi hiện hữu do tương quan đều y như là mộng, huyễn, bọt nước, bóng trong gương, như sương mai, như điện chớp”
(Lời Thầy Tuệ Sỹ dịch trong Tuệ Sỹ, Văn tuyển 3)
 
Và đây là những dòng thơ trong Giấc mơ Trường Sơn:
 
Năm tháng vẫn như nụ cười trong mộng
Người vẫn đi như nước chảy xa bờ
Bờ bến lạ chút tự tình với bóng 

Mây lạc loài ôi tóc cũ ngàn năm 

(Thơ Tuệ Sỹ - Giấc mơ Trường Sơn)
 
Rồi nhắm mắt ta đi vào cõi mộng
Như sương mai như ánh chớp mây chiều (Thơ TS – GMTS)
 
Ta làm kẻ rong chơi từ hỗn độn
Treo gót hài trên mái tóc vào thu
Ngày đếm mộng đi qua từng đọt lá
Rũ mi dài trên bến cỏ sương khô
(Thơ TS – GMTS)
 
Gió cao bong bóng vỡ
Mây sương rải kín đồng
Thành phố không buồn ngủ
Khói vỡ bờ hư không
(Tĩnh thất 25 – Thơ TS – GMTS)
 
Đến đi vó ngựa mơ hồ
Dấu rêu còn đọng trên bờ mi xanh
(Tĩnh thất 2 – Thơ TS – GMTS)
 
Trong bài thơ “Biệt cấm phòng” của tập Ngục Trung Mị Ngữ đã thể hiện những dòng Thiền thi như sau:
 
Ta ở tầng trời Không Vô Biên 

Nơi ấy tịch nhiên Thiền Thật Thiền 

Không vật không người không đa sự 

Nhìn xem hoa vũ bởi tiên thiên (Thích Nguyên Siêu dịch)
 
Thơ Thầy Tuệ Sỹ lung linh sương bóng những thi ảnh nhẹ nhàng thanh thoát cùng ngôn từ sâu lắng, sâu thẳm mang nhiều ý nghĩa phong phú đến không ngờ. Đó là những lời thơ vừa dịu dàng vừa dữ dội, tha thướt và tha thiết trong nguồn bi tâm vô bờ nguồn trí tuệ tỏa sáng mở ra nhiều cung bậc giao cảm tương hòa.

Những từ ngữ, hình ảnh thường gặp trong những tập thơ của Thầy Tuệ Sỹ là: “giấc mộng, bước đường, núi cao, hư vô, cát bụi, đá mòn, hoàng hôn, bình minh, nụ cười, tiếng khóc, mây, sương, rừng sâu, dòng suối, đốm lửa, sao mọc, giọt máu, lệ rưng rưng…”
 
Khuya còn lạnh sương mù và gió lốc
Thở hơi dài cát bụi cuốn chiêm bao
Bên cửa sổ bên kia đồi sao mọc
Một lần đi là vĩnh viễn con tàu
 
Đi để nhớ những chiều pha tóc trắng Mắt lưng chừng trông giọt máu phiêu lưu (Cánh Chim Trời – Thơ TS –GMTS)
 
Năm chầy đá ngủ lòng khe
Lưng trời cánh hạc đi về hoàng hôn
(Thơ TS – Tiểu Khúc Phật Đản)
 
Thơ Thầy Tuệ Sỹ là cõi thơ trầm mặc nhiều ẩn ngữ sâu xa và cao rộng như đôi cánh của loài chim Hạc trên đỉnh tuyết. Trong cô đơn im lặng và lắng nghe ta nghe ra cõi miền không bến bờ. Thơ Thầy Tuệ Sỹ là tiếng nói cô liêu của một Thi sỹ trọn đầy, một Hành giả. Là tiếng nói chan chứa trên con đường Bồ tát đạo. Người đã đem cả tâm nguyện máu lệ hòa chan của mình dàn trải khắp đó đây cả Quê Hương và Con Người làm thành con đường yêu thương phụng hiến. Dàn trải cho tất cả mà không trụ chấp vào đâu cả. Như tiếng nói của những Thiền sư.

Thi sĩ xưa nay và những hoà âm tương ứng, những Nhà Thơ phiêu bồng suốt cõi Nguyễn Du, Bùi Giáng, Phạm Công Thiện…
 
Ta có tấm lòng không nói được bằng lời
Dưới chân núi Hồng sơn sâu thẳm Quế Giang ơi.
(Tạm dịch)
 
Dòng sông đi con nước nói ngàn ngày 

Rằng biển rộng không bến bờ em ạ!…
 
Trời bữa đó không nói gì không nói
Một lời gì xưa đã nói miên man.
(Thơ Mưa Nguồn – Bùi Giáng)
 
Mưa chiều thứ bảy tôi về muộn
Cây khế đồi cao trổ hết bông.
(Thơ Ngày Sinh Của Rắn – Phạm Công Thiện)
 
Từ nguyên sơ đã một lời không nói
Như trùng dương ngưng tụ cánh hoa đào.
(Thơ TS – GMTS)
 
Ta thấy người thơ, thế giới thơ mãi là những dấu chân gió xóa, là bước chân xuống núi, đi xuống đời sống “hòa quang đồng trần” hòa ánh sáng với cát bụi đem bình minh pha màu hoàng hôn. Là người mở ra cuộc Lữ làm kẻ “rong chơi từ hỗn độn”:

Từ ta trải áo đường mưa bụi
Tưởng thấy tiền thân trên bến không (Thơ TS – TLĐH)
 
Chờ mưa tạnh ta trải trăng làm chiếu 

Ngàn năm sau hoa trắng trổ trên đồi (Thơ TS – TLĐH8)
 
Bình minh sư xuống núi
Khoé mắt còn rưng rưng
Vì sư yêu bóng tối
Ác mộng giữa đường rừng
(Hạ Sơn – Thơ TS-GMTS)
 
Thơ Tuệ Sỹ là nguồn bi tâm dạt dào, là Nước Mắt và Tánh Không:
 
…           “Những giọt nước mắt từ khóe mắt Đại Bi của Bồ- tát Quán Thế Âm rơi xuống; giọt nước mắt hiện thân thành Thánh nữ Đa-la. Ngài hiện thân sức mạnh để dẫn người khốn khổ vượt qua khỏi những tai họa hiểm nghèo. Tai họa bởi nước cuốn, bởi thú dữ, cũng như bởi sự phản bội của người tình. Bởi vì Tāra có nghĩa là Cứu độ.
 
Từng âm thanh mật ngôn như những ánh sao lấp lánh - bởi Tāra cũng có nghĩa là Ngôi sao, mờ nhạt nhưng có đủ uy lực để đưa người đến chỗ an toàn. Tara, hay Tāra, Mẹ của Đại Bi và Đại Trí, luôn nhìn xuống những đứa con ngu xuẩn, và yếu đuối, đang lang thang suốt cả đêm dài trên mặt đất hoang vu.” 
 
(Lời Tựa Tập thơ Phạm Công Thiện của Thầy Tuệ Sỹ)
 
Mười năm đó anh quên mình sậy yếu 

Đôi vai gầy từ thuở dựng quê hương
Ta cúi xuống nghe núi rừng hợp tấu 

Bản tình ca vô tận của Đông Phương
Và ngày ấy anh trở về phố cũ
Giữa con đường còn rợp khói tang thương 

Trong mắt biếc trong nỗi hờn thiên cổ 

Vẫn chân tình như mưa lũ biên cương 

(Những Năm Anh Đi – Thơ TS – GMTS)
 
Ta hỏi kiến nơi nào cõi tịnh
Ngoài hư không còn dấu chim bay,
Từ tiếng gọi màu đen đất khổ
Thắp tâm tư thay ánh mặt trời?
(Mộng Ngày – Thơ TS - GMTS)
 
Buổi vô thủy hồn tôi từ đáy mộ
Uống sương khuya tìm sinh lộ viễn trình
Khi nắng sớm hôn nồng lên nụ nhỏ 

Tôi yêu ai, trời rực sáng bình minh?
(Bình Minh – Thơ TS - GMTS)
 
Nụ cười trong mộng cũng là hạt cát trong đôi mắt:
 
HẠT CÁT
Nữ vương ngự huy hoàng trong ráng đỏ
Cài sao hôm lấp lánh tóc mai
Bà cúi xuống cho đẹp lòng thần tử
Kìa, khách lạ, người là ai?
Tôi sứ giả Hư vô
Xin gởi trong đôi mắt Bà
Một hạt cát
(Thơ TS – GMTS)
 
Xin được góp mặt đôi dòng cảm nhận đơn sơ về thế giới thơ Thầy Tuệ Sỹ, người viết xin ghi ra đây bài thơ tương kính, tương hòa đồng hiện trong ngày Kỷ niệm lễ Vía Quan Thế Âm – Ngũ Hành Sơn, Đà Nẵng (19/6 Quý Mão - 2023):
 
CẢM NIỆM QUAN THẾ ÂM
Ta về bóng núi nguồn khe
Bàn chân của suối đi về trùng khơi
Lặng yên gương mặt biển trời
Lòng như giọt lệ tan vời hư không!

NHẬT UYỂN – THƯ CƯU