Nguyên Bình

 
HƯƠNG THỜI GIAN Bé Tư  Áo Tím
Nguyên Bình
 
“Thơ là âm nhạc của tâm hồn, nhất là những tâm hồn thanh cao, đa cảm” (Voltaire). Tôi vô cùng tâm đắc với nhận định về thơ của đại văn hào Pháp khi đặt bút viết đôi dòng cảm nhận tác phẩm Hương Thời Gian (HTG) của nhà thơ BT Áo Tím. Xin nói ngay rằng, nhà thơ BT Áo Tím được trời ban tặng một “tâm hồn thanh cao, đa cảm” ấy đã dệt nên biết bao bài thơ trữ tình lay động lòng người, thơ chị nhè nhẹ phả tiếng nhạc du dương vào giữa ban mai nắng ấm an bình, vào trong đêm sâu thánh thót, và dù ở thời gian, không gian nào thì điệu vần ấy vẫn luôn ru lòng người đọc với những áng thơ mượt mà, dẫn dắt họ trở về với cái thuở “nước thanh bình ba trăm năm cũ”. Nói thực lòng, bao nhiêu lần đọc thơ BT Áo Tím là bấy nhiêu lần tôi mường tượng hình ảnh những thi sĩ tài hoa trong phong trào thơ mới (1930- 1945), với những bài thơ tình lãng mạn chinh phục hàng triệu con tim yêu văn chương thế kỉ trước cho đến tận bây giờ. Phải chăng “Thơ ca làm cho tất cả những gì tốt đẹp nhất trên đời trở thành bất tử” (Mary Shelly).
 
Câu chuyện lòng của nhà thơ BT Áo Tím trong Hương Thời Gian như nhịp cầu nối đôi bờ dòng sông hoài niệm, gắn liền với hành trình thơ từ tuổi mộng trinh nguyên đến khi hoàng hôn xế bóng. Nhà thơ BT Áo Tím miệt mài sáng tạo hơn năm mươi năm xuyên hai thế kỉ để bây giờ chúng ta được thưởng lãm cung bậc Hương Thời Gian chơi vơi mà diễm lệ để cùng nhà thơ rung lên cảm xúc nuối tiếc xa xăm…
 
Thơ BT Áo Tím bắt đầu ươm nụ cùng với tuổi học trò cuối thập niên 60 của thế kỉ XX, một quãng đời tuyệt đẹp mà chúng ta ai cũng đã từng trải qua và luôn là nỗi cảm hoài nhung nhớ ghi dấu trong tâm hồn. Đó là sân trường, tiếng ve, hoa phượng và áo trắng. Vâng, nhà thơ ơi, “Màu Phượng Đỏ” là sắc hoa chung của lứa tuổi cắp sách đến trường, mà sắc hoa ấy trở thành rất riêng ở nơi cùng trời cuối đất quê hương chị: “Cà Mau sáng nay rực màu hoa phượng/ Hoa học trò hay hoa của riêng tôi”. Ai mà không khắc ghi trong tâm hồn mình cái “phút ban đầu lưu luyến ấy”, để cảm xúc thăng hoa thành vần thơ tinh khôi: “Áo trắng sân trường, vạt nắng chao nghiêng/ Ánh mắt ngập ngừng buổi gặp đầu tiên”. Màu áo trắng ngày xưa đến bây giờ vẫn trắng tinh khôi thấp thoáng trên phố chiều nay, mà HƯƠNG THỜI GIAN đã lặng lẽ làm thay ngôi đổi chủ. Áo trắng ngày xưa chị mặc, còn bây giờ, những bạn trẻ hồn nhiên lại mặc những tà áo ấy nắm tay đưa chị trở về ươm mơ trong miền kí ức:
 
Sáng nay trên phố nhiều áo trắng
Ta chợt về ngang qua tuổi thơ
Một thuở quanh đời chưa cơm áo
Ngút trời ươm dệt những ước mơ.
(Hương Thời Gian)
 
Trở về miền nhớ, trở về thuở làm học trò nhặt hoa tím ép vào trang sách, để một sớm tinh sương trên con đường đến trường, cô bé mười sáu đôi mươi kia vô tình chạm phải “một thoáng mong manh”:
 
Một thoáng mong manh chạm mắt người
Rạng rỡ làm sao, thoáng nụ cười
Ơi ! Người khách lạ! Người khách lạ!
Chợt ghé hồn tôi một sáng vui...
(Một thoáng mong manh)
 
Cái cảm giác của khoảnh khắc mắt chạm mắt, tay chạm tay ấy vẫn như còn đọng lãng đãng trong lòng tôi, trong lòng bạn, râm ran luân chuyển qua từng mạch máu nhỏ, để má ai kia hồng lên trong nắng sớm, để lòng Người Khách Lạ run lên bồi hồi. Đó là vẻ đẹp của thơ ca, thăng hoa từ cảm xúc rất thực, mong manh mà tồn tại dai dẳng suốt cả cuộc đời.
 
“Cuộc sống là cánh đồng màu mở để cho thơ bén rễ sinh sôi”, đại thi hào Puskin đã nói như thế. Và, cuộc đời nhà thơ BT Áo Tím, qua hơn 50 năm thăng trầm với bao biến chuyển của xã hội, là ngọn lửa âm ỉ cháy trong tâm thức, là làn gió heo may lùa qua cửa sổ tâm hồn, là nắng hạ vàng, là xuân thắm, tất cả tạo thành thi cảm, thi ảnh tuyệt vời góp nhặt chất liệu thi ca cho tâm hồn chị thăng hoa với nhiều cung bậc khác nhau:
 
Tôi đã đi qua mấy đỉnh buồn
Dừng chân bên dốc buổi hoàng hôn
Chợt nghe tiếng lá mùa thu muộn
Thả xuống hồn tôi những khói sương.
(Mùa cũ)
 
Cái chất trữ tình, chất thi sĩ trong tâm hồn nhà thơ huyền diệu biết bao, tiếng thơ BT Áo Tím hòa điệu cùng dư âm vọng về trong hồn tôi những cung bậc của một thế hệ thơ hơn tám mươi năm về trước. Ôi, những câu thơ xao xác lòng người của nhà thơ huyền thoại TTKH: “Thuở trước hồn tôi phơi phới quá/Lòng thơ nguyên vẹn một làn hương/Nhưng nhà nghệ sĩ từ đâu lại/Êm ái trao tôi một vết thương” (Bài thơ thứ nhất)…
Càng đọc càng ngẫm tác phẩm HTG, tôi chợt nhận ra một điều: phải chăng cuộc đời thi nhân là một xâu chuổi ngọc của tiếc nuối, khi thời gian ra đi không trở lại, tình yêu một thời rộn rã đã vỗ cánh bay xa rồi chìm khuất vào quên lãng, tóc xanh xưa nay đã bạc màu và những bình minh lấp lánh giọt sương ban mai đã chuyển sang hoàng hôn tím thẩm.
 
Này đây, hành trình ra đi và trở về của nhà thơ gieo vào lòng tôi nỗi bâng khuâng khó tả:
 
Ta về một thoáng, mùa đã nhạt
Chiếc lá vàng thu cũng thôi rơi
Bóng người ngày ấy giờ hư ảo
Mình ta lặng lẽ góc hiên đời.
(Ta về)
 
Người đã đi vào gió sương, người đã xa xôi mịt mù cuối con dốc nhớ, cuộc tình ấy ngày xưa rộn rã từng phút hẹn hò, để bây giờ môi son đã nhạt, thuyền đã xa bờ, hồn thơ chị chơi vơi theo năm tháng:
Ở đây môi nhạt trang đài
 
Lật chồng thư cũ nghe dài hồn thơ
Thôi anh! Thuyền mộng xa bờ
Với trăm nhung nhớ xin chờ kiếp sau
(Lỡ làng)
 
Có ai cùng tôi trong lúc này, hảy sẻ chia cùng nhà thơ nỗi niềm sâu kín ấy, chị xa xót cúi đầu chấp nhận phần số mà duyên trời đã định. Chị vẫn bằng lòng sống cùng thực tại buồn nhiều hơn vui, để đôi khi âm thầm nhỏ lệ trong khuê phòng, một mình ôm lấy nỗi buồn bên ánh nến lung linh trong một đêm thu nào vời vợi:
 
Ừ thôi! Đêm đã muộn rồi
Xin đừng thao thức, cõi người phù du
Vườn xưa vàng úa sắc thu
Bóng mây kỷ niệm mịt mù đời nhau...
(Ru thơ)
 
Tần suất Mùa Thu xuất hiện rất nhiều trong thi phẩm HTG, gắn bó với cảm thức hoang liêu xa vắng, khiến tập thơ chứa đựng man mác nỗi buồn sương khói. Trong thơ BT Áo Tím, ta không tìm thấy những lời than vãn u trầm, tâm cảm chị rưng rức với những thoáng bâng khuâng nhớ tiếc. Tôi cho rằng đây cũng là sắc thái tạo ra cái riêng cho thơ chị. Bút pháp không mới, có lẽ thấm nhuần và chịu ảnh hưởng thơ truyền thống với tâm tư cảm hoài của một con người từng trải, yêu cái đẹp nhẹ nhàng trong không gian hoài niệm tôn nghiêm, trong nề nếp gia phong cổ kính. Theo tôi, những cảm xúc ứa tràn để bật ra tiếng thơ đã là một sự vượt thoát, do sự thôi thúc của tình yêu văn chương tha thiết và dai dẳng trong tâm hồn chị. Với tấm lòng hồn hậu và nếp nghĩ khuôn phép, vầng trăng trong thơ chị mếm mại, biển trong thơ chị không ầm ào sóng dữ, nếu ai đó muốn so sánh với trăng của Hàn Mặc Tử thì hai vầng trăng mang hai sắc thái khác nhau:
 
Trăng ẻo lả trăng buông mình trên sóng
Biển thiết tha ôm nhẹ bóng nàng trăng
Không gian im trăng đẹp đến vô ngần
biển say đắm dìu trăng đi nhè nhẹ...
(Biển và trăng)
 
Và đây, mời các bạn thưởng lãm khúc mùa thu của BT Áo Tím với sương khói chiều hôm, với chiếc lá vàng muôn thuở, cổ điển mà rời rợi tươi mới trong lòng tôi:
 
Sương khói, chỉ là sương khói thôi
Mà sao se sắt lắm ngậm ngùi
Giờ đây chiếc lá mùa thu cũ
Vàng héo trong chiều hiu hắt rơi
(Sương khói)
 
Dĩ nhiên, đời thơ BT Áo Tím vẫn đôi lúc rộn ràng sắc xuân trước sự thay đổi diệu kì của thiên nhiên. Khi đã lắng lòng thật sâu, tâm hồn thi nhân mở toang đón nắng ấm diệu kì:
 
Lòng ta xanh như lá
Rộn rã tiếng chim kêu
Mây pha màu rất lạ
Đời đẹp biết bao nhiêu
(Góc tịnh)
 
Có lẽ nào đất trời say mê thế mà lòng người cứ mãi buồn tênh. Tôi vô cùng ngưỡng mộ cái tâm thế khoan hòa của nhà thơ trước ngoại cảnh, không nỡ đem nỗi u hoài trong tâm hồn mình mà gán cho mùa xuân hững nắng ngoài kia, khi thiên nhiên chuyển mình làm quà tặng cho nhân gian vòng tuần hoàn mới cho sức sống muôn loài:
 
Xuân bước nhẹ nhàng như cơn mơ
Ta nghe ấm lại một hồn thơ
Đất trời đang độ mùa giao hưởng
Hoa lá cựa mình, đẹp ngẩn ngơ ...
(Hương Xuân)
 
Với gần 80 bài thơ, giọng điệu nhẹ nhàng tiềm tàng nét u hoài thương nhớ xa xôi, Hương Thời Gian dắt chúng ta trôi bềnh bồng trong dòng sông tuyệt vời của thi ca, mà con nước chừng như chưa bao giờ vơi cạn. Một hôm nào đó, thơ đã đầy, thuyền mơ đã khẳm, nhà thơ ơi hãy tiếp tục cho ra đời những tác phẩm đáng yêu như thế này chị nhé, bởi chị đã “Cầm Tay Thơ” khẻ bảo:
 
Hãy cho được cầm tay
Bước qua buồn thơ nhé!
Chiếc lá nào lặng lẽ
Cứ nhè nhẹ, bay bay…
 
Bà Rịa, 29/6/2021