Khải Tĩnh

Tình Tự Cõi Không

 
Một lần nọ, Đức Phật có lời giáo giới:

… Là tỳ-khưu trong giáo pháp của Như Lai, thực hành con đường phạm hạnh thì cũng phải như khúc gỗ kia là không được tấp vào bờ này, không được tấp vào bờ kia, không chìm giữa dòng, không mắc cạn trên cồn đất nổi, không bị người đời nhặt lấy, không bị phi nhân nhặt lấy, không bị lọt vào vùng nước xoáy, không bị mục nát bên trong thì sẽ xu hướng về Niết-bàn, thông thuận về Niết-bàn.
 
(Xin đọc thêm câu chuyện “Khúc Gỗ Trôi Sông” ở tập 4, bộ đại sử về cuộc đời Đức Phật MỘT CUỘC ĐỜI MỘT VẦNG NHẬT NGUYỆT để biết rõ hơn nội dung, ý nghĩa).
 
Dẫn lời dạy trên của Đức Phật, để biết rằng với hành giả đang lên lộ trình hướng về sự toàn triệt Chân – Thiện - Mỹ phải vượt qua vô vàn khó khăn, chướng ngại, nguy nan như thế nào.
 
Thơ như là một sự tiêu dao đầy ý nhị, một thú vui tao nhã, thanh đạm; mà cũng là phương tiện quân bình, là điểm tựa, là chỗ níu kéo trở về thực tại mỗi khi đối diện với sự cô đơn, chơi vơi, hụt hẫng, nhọc nhằn, cạm bẫy, sóng gió, bất trắc…trước những chướng duyên, cám dỗ của thất tình lục tặc.
 
Tập thơ nhỏ “Tình Tự Cõi Không” của sư Thiện Pháp (bút danh Khải Tĩnh) như những lời tự sự, tâm tình, sẻ chia của một tu sĩ đang trên viễn trình độc hành tất định (chứ không phải bất định của đa phần thế gian), là cuộc viễn hành hướng đến cái toàn chân, toàn thiện, toàn mỹ đó; đồng thời như một biểu đạt sự nếm trải vị mặn của “hạt muối”, hương vị giải thoát duy nhất của cái đại đương đong đầy máu, mồ hôi và nước mắt của vô lượng chúng sanh.
 
Giá trị và ý nghĩa của tập thơ, các admin ko dám lạm bàn nữa vì đã rất đầy đủ, rõ ràng trong Lời đề tựa của ngài Giới Đức (bút hiệu Minh Đức Triều Tâm Ảnh) rồi.
 
Đọc “TÌNH TỰ CÕI KHÔNG”
                     của Khải Tĩnh

 
Cửa chùa gọi là Cửa Không, cõi thiền gọi là Cõi Không.
Cửa Không là cửa “không có gì hết, trống trơn hết trọi”; vào trong ấy không thấy một chút bụi, một chút hư, một chút vọng, một chút tình dù là tình khói sương bãng lãng…
 
Cõi Không là cõi của “không bao la, không mênh mông”; không một chiếc lá, không một giọt nước, không một làn trăng, không cả thiên hà đại địa? Hay là vì duyên khởi nên Không, Không Tính? Nó chẳng phải ngoan không, chẳng phải hư không? Và không cả bờ này, không cả bờ kia? Chẳng lẽ sứ mạng của ngôn ngữ đành buông tay, bất lực, dừng gót tại vực thẳm: Hư vô không vọng tiếng?
 
Vậy mà nhà thơ của chúng ta, ông sư Khải Tĩnh lại có một tập thơ Tình Tự Cõi Không? Cõi Không mà còn Tình Tự? Như vậy có nghĩa, tuy nói là “Không” nhưng chưa được “Tĩnh” vì nhà thơ của chúng ta còn Tình Tự?
Tôi nhớ, thuở xưa Tô Đông Pha(1) có nói với Đạo Tiềm(2) về cái Không và cái Tĩnh này trong đoạn thơ 5 chữ:
 
“Vô áp Không thả Tĩnh
Tĩnh cố liễu quần động
Không cố nạp vạn cảnh
Duyệt thế tẩu nhân gian
Quán thân ngọa vân lãnh
Hàm toan tạp chúng hảo
Trung hữu chí vị vĩnh”.
 
Tạm dịch, diễn ý:
 
“Đừng có gò ép, phải vừa Không, vừa Tĩnh! Nhờ Tĩnh nên nó tóm thâu tất thảy mọi vọng động. Nhờ Không nên nó dung nạp được vạn cảnh. Nhìn ngắm sự đời, bôn ba giữa cuộc đời mà thấy mình nằm trên chóp đỉnh mây cao. Và cũng từ đây, thơ đi vào cuộc đời, nhấm nháp đủ mọi đắng cay, mặn nồng, chua ngọt của nó để cảm nghiệm hương vị thù thắng của cõi đại toàn!”
 
Đấy là tuyên ngôn của chân diệu thơ, của thượng thừa thơ!
 
Tuy nhiên, đã là thơ, đã là hồn, là tiếng nói thầm lặng của cõi lòng… mà nói “Tĩnh” như Tô Đông Pha thì hóa ra ông ta vẫn đang còn chìm trong “cơn đại mộng của tư duy”?
 
Xin thưa, thơ chỉ là thơ thôi, thơ không phải là “giáo pháp”!
 
Khải Tĩnh là một ông sư đang tu tập. Vì là đang tu tập nên còn những trăn trở, những thao thức; và còn rất nhiều những mảng sương, những mảy bụi, những làn tơ giăng ở đâu đó nơi vòm trời tâm thức!
 
Có những đoạn thơ ông khẳng định con đường:
 
“- Vẫn an trú đêm ngày nhịp thở
Chánh niệm lòng hoa nở tinh chuyên
Nhân lành gieo cõi uyên nguyên
Mầm xưa trổ quả, đạo thiền trăng soi!”
 
Hoặc:
 
“- Dục sinh tử, si mê giữ nắm
Ái vô minh, tham đắm buộc ràng
Sự đời phù phiếm nặng mang
Quẳng đi nhẹ gánh, thênh thang nẻo về!”
 
Đôi khi rất quyết liệt:
 
“- Ẩn chốn non sâu mài kiếm tuệ
Trần lao tám vạn thệ từ buông
Một mai ngộ pháp chân thường
Trăm dây ràng buộc, một đường kiếm rơi!”
 
Hoặc:
 
“- Vung đường kiếm chém đôi nỗi nhớ
Hạ nhát đao chẻ mớ dư tình
Dưới trăng nhen lửa phù sinh
Đốt tan tục niệm bóng hình trong ta”.
 
Kiếm, đao… đều dùng cả, nhưng mà ở đâu đó còn chưa cắt được, chưa rơi được, chưa đoạn lìa được; tác giả cũng thú nhận:
 
“- Phong nguyệt hữu, tình chờ cạn chén
Thủy vân đàm, trà hẹn nâng ly
Cuộc tàn, nặng nghĩa cố tri
Xa nhau cổ lụy, lòng ghì nhớ thương”.
 
Hoặc:
 
“- Trăng thiên cổ soi miền tịch tịnh
Đạo miên trường rọi đỉnh cô phong
Trở trăn hét vỡ giọt lòng
Cho tình thuở ấy lạc dòng nhớ thương!”
 
Âu đó cũng là tự nhiên thôi, cũng là sự thực thôi!
Tập “Tình Tự Cõi Không” có cả thảy 160 bài, nhiều thể loại, đa phần là tứ tuyệt, số còn lại là lục bát, luật Đường, có cả thuận nghịch độc… Với thi pháp cổ điển, tập thơ này chuẩn mực bằng trắc, chuẩn mực đối chữ, đối câu; chuẩn mực những cụm từ Hán-Việt, chuẩn mực cả những thuật ngữ Phật học. Như ở trong vòng tròn mà múa kiếm. Dẫu tả xung, hữu đột vẫn ở trong vòng tròn giả định, ước lệ!
 
Với công phu câu chữ, công phu “thôi, xao”, công phu ngữ nghĩa và cả công phu kỹ thuật… tập thơ rất đáng đọc, đáng được khích lệ. Tuy vậy, tôi còn chờ đợi tác giả với những bài thơ có “nghệ thuật hình tượng và nghệ thuật ngôn ngữ” hơn nữa - mới xứng tầm “thơ được gọi là thơ!”
 
Để kết luận, tôi tặng tác giả mấy câu:
 
“Thơ không cần chiêu thức,
Hoành tảo giữa hư vô;
Thơ không dùng nội lực,
Cũng xuyên suốt hai bờ!”
 
Ngọa Tùng Am, ngày nhớ thơ.
Minh Đức Triều Tâm Ảnh
Chú thích:
(1) Xem “Tô Đông Pha - Những phương trời viễn mộng” của Tuệ Sỹ, NXB Ca Dao, năm 1973.
(2) Đạo Tiềm, tức là Sâm Liêu Tử, người sống cùng thời và bạn giao tình thi ca với Tô Đông Pha (1035 - 1101) đời Tống, chứ không phải Đào Tiềm (Đào Uyên Minh) đời Tấn.

MỘNG HỒ NGUYỆT TẬN

Người vong lữ, kẻ non ngàn
Mộng hồ nguyệt tận cung đàn trầm kha
Tình thiên cổ, nghĩa hằng sa
Tử sinh vạn kiếp mãi là cố nhân.
Lắng nghe Tình Tự Cõi Không
Lắng nghe tiền kiếp nỗi lòng thẳm sâu
Lắng nghe sinh diệt lạc sầu
Lắng nghe pháp thực nhiệm mầu như nhiên.
Chương trình Radio: TÌNH TỰ CÕI KHÔNG, xin gửi đến mười phương thiện hữu những chuỗi tản văn Tình Đời Ý Đạo, được tác giả viết lác đác trong suốt dặm trường thiên lý gió bụi mù sương. Nay quý mến ra mắt đến người thương, xin dâng niệm lành tri tạ mọi nhân duyên hiện hữu giữa cõi đời.
 
"Tình Thầy kinh pháp ân vô lượng
Nghĩa đệ văn thi lửa hữu hằng..."

Con xin gửi lời biết ơn nghìn trùng, lời tri ân sâu nặng đến Thầy. Giữa đời dâu bể, nhờ thiền ngôn pháp ngữ của Thầy đã dưỡng nuôi con lớn lên trong Ngôi Nhà Chánh Pháp.Cảm ơn đệ huynh lời kinh khuya sớm, cảm ơn chén trà những lúc buồn vui, cảm ơn núi rừng Huyền Không Sơn Thượng đã cưu mang một tâm hồn lãng đãng khói sương.
Biệt Trùng Sơn
 
Thị thành hoa lệ không quen
Ngó lên cao ốc tưởng đèn là trăng
Có ai hỏi sẽ thưa rằng
Đời tu chí nguyện sơn tăng hữu tình.
 

HƯƠNG XUÂN...
Tách trà còn đọng hương xuân
Hoàng mai vẫn nở, cố nhân nơi nào
Vần thơ năm cũ người trao
Vàng theo nỗi nhớ dạt dào chốn xưa.
 
Sơn thượng về đêm trầm lắng, yên ả, bất chợt mưa về phủ khắp đất trời. Bên lều tranh, gã sơn tăng giật mình tỉnh giấc bỗng thấy mình cô liêu lạc lõng giữa non ngàn, ngồi dậy thắp lại ngọn đèn dầu đã tắt từ bao giờ, đốt nén hương trầm, châm lại bình trà.

Ngoài trời, tiếng mưa không còn rỉ rích mà càng lúc càng lớn hơn. Thoảng hồi, gió lùa phên tranh làm cảm giác người thêm buốt lạnh. Từng giọt mưa rơi làm gã hoài niệm một thời phiêu lãng như cánh chim du tử, bay khắp muôn phương tìm về cội nguồn xưa cũ.

Trên bước đường thiên lý trải qua biết bao ngày nắng quái, mưa giông khiến đôi chân như muốn chùng lại vì quá mỏi mệt. Nhưng sau cùng, nắng gió mưa xang cũng chỉ là lớp bụi khiến con người ta hiểu thêm vị sương gió của cuộc đời.

Với gã, hành trình phiêu du nào cũng là những bước trải nghiệm cho sự sống, sự hiểu, và cả sự cho đi. Gã buông mình nhìn lên nóc nhà đang nhỏ từng giọt mưa, thấm từng giọt vào lòng đất. Gã hiểu, sự đời là đó chứ đâu

Có gã sơn tăng về góc núi
Khói mây trăng nước đạo đàm chơi