Thích Đồng Tâm 7

 

A. NHẬN THỨC VỀ KHỔ ĐAU:

Khổ đau (tiếng Pali: dukkha, tiếng Anh: suffering) bao gồm những cảm giác khó chịu và cả mọi hiện tượng vật chất và tâm thức, xuất phát từ ngũ uẩn (aggregates), chịu chi phối bởi quy luật của đổi thay và biến hoại. Điều đó có nghĩa tất cả mọi hiện tượng dù là vật chất hay tâm thức đều chứa bản chất khổ đau, kể cả niềm hạnh phúc mà bạn đang có hoặc đang tìm kiếm. Phật dạy có ba thuộc tính của thực tại hiện hữu là Vô Thường (Anicca), Khổ (Dukkha) và Vô Ngã (Anatta). Tất cả mọi thứ trên đời đều không ngoài 3 đặc tính đó, nên khổ đau là một sự thật hiển nhiên mà ai cũng phải trải qua và đối mặt. Chúng ta không thể tránh thoát, không thể trốn chạy với khổ đau dù muốn hay không. Chỉ có 1 cách duy nhất là phải chấp nhận, đối diện và chuyển hóa khổ đau của mình. Ngoài ra, không còn cách nào khác!

B. CHUẨN BỊ ĐỐI PHÓ VỚI KHỔ ĐAU:

Bất cứ cái gì cũng cần phải học và thực tập làm quen cho có kinh nghiệm. Dù là kỹ năng thoát hiểm, kỹ năng sinh tồn khi có thảm họa thì cũng phải thực tập. Thực tập chuẩn bị đối diện với khổ đau nhất định phải học và thực hành vì bình thường khổ đau chưa ập đến, chúng ta có nhiều thời gian để chuẩn bị tốt hơn. Người Tây Tạng có quyển sách Tử thư Tây Tạng (Bardo Thodol) khá nổi tiếng dạy kỹ năng …chết, chết thế nào để có bình an và cách đối phó với những cảnh giới khi chết ra sao? Cách chuyển tâm để đạt được sự giác ngộ khi chết v.v. Chết cũng cần phải học huống gì khổ đau là điều tất yếu của cuộc sống hằng ngày mà ta lại bỏ qua không chịu học và thực tập? Người tu chúng tôi dành hầu hết thời gian hằng ngày làm việc này như cách để nhận diện, chăm sóc và chuyển hóa khổ đau của mình bằng nhiều phương cách như thiền định, quán tưởng, tụng niệm v.v. Vậy hãy tham khảo và chọn 1 cách phù hợp với bạn để thực tập mỗi ngày. Có thực tập mỗi ngày thì công lực mới lên, khả năng sinh tồn khi có khổ đau càng lớn.

C. KHI KHỔ ĐAU, BẠN NÊN LÀM GÌ?

1. Hiểu rõ bản chất của khổ đau: Khổ đau cũng vô thường và không tồn tại mãi mãi. Cảm giác khổ đau cũng chỉ là một loại cảm xúc. Cảm xúc khổ đau hay hạnh phúc cũng trải qua một quá trình sinh khởi, tồn tại, kéo dài thời gian nhất định rồi biến diệt. Khổ đau tồn tại lâu dài hay ngắn tùy thuộc phần lớn vào sự chấp thủ và buông bỏ của bạn. Nếu bản ngã của bạn càng lớn bao nhiêu, sự chấp thủ của bạn càng chặt bao nhiêu thì khổ đau của bạn kéo dài bấy nhiêu. Do đó, khi khổ đau đến bạn phải nhớ rằng khổ đau này chỉ là một loại cảm xúc, khổ đau dù có to lớn dữ dội khủng khiếp như thế nào thì đến một lúc nào đó nó cũng sẽ kết thúc. Chúng ta hoàn toàn có thể xử lý và chuyển hóa khổ đau của mình. Ai cũng có thể, chỉ là hơn nhau ở kỹ thuật và phương pháp chuyển hóa mà thôi.

2. Tránh duyên: Khi ai đó gây ra cho bạn một sự tổn thương bằng hành động, lời nói hoặc ý nghĩ, điều đầu tiên phải nhớ là cách ly tạm thời với nguồn gây ra thương tổn để tránh bị tái tổn thương tiếp tục. Hãy chọn cách tránh duyên để có thời gian chăm sóc cho nỗi khổ niềm đau, những thương tổn của mình. Nếu bạn thực hành theo lý tưởng Bồ tát muốn giúp đỡ người gây tổn thương cho mình, hãy trở lại chỉ khi nào vết thương của bạn thực sự lành hẳn và bạn có đủ định lực, từ bi!

3. Chữa trị vết thương chứ không truy tìm thủ phạm: Khi bạn bị tổn thương, bạn có khối khổ đau, việc quan trọng nhất là chăm sóc và chữa trị cho vết thương và khổ đau đang có mặt chứ không phải truy tìm nguồn gốc, lý do hay truy tìm thủ phạm. Sư Ông Làng Mai có lấy một ví dụ người bị bắn tên vào ngực, nếu ta truy tìm người bắn, chủng loại cung tên, hướng bắn, lực bắn thì ta sẽ mất máu chết trước khi tìm ra câu trả lời. Hãy quay về lập tức băng bó vết thương, chăm sóc cho khổ đau trước hết.

4. Kỹ thuật thay chốt: hay còn gọi là phương thức thay cảm xúc tích cực, vui vẻ, hạnh phúc thế cho cảm xúc tiêu cực, khổ đau. Khi có khổ đau, bạn có thể nghĩ đến những điều tốt đẹp, vui vẻ, bình an khiến bạn cảm thấy hạnh phúc thay vì cứ ngồi gặm nhấm, cấu cào vết thương lòng hay khổ đau của bạn. Khổ đau như một vết thương, nó cũng cần có thời gian hàn gắn và lành lặn trở lại.

5. Gạn đục khơi trong: bỏ qua những lỗi lầm, vụng về, những sai sót do bất cẩn và thiếu từ bi của người gây khổ đau cho mình và cố tìm những điều tốt đẹp của người kia để có thể tha thứ và chấp nhận. (Xem Kinh Diệt Trừ Phiền Giận, Kinh Aghatavinaya, Tăng Chi Bộ (Anguttara Nikàya III.186)

6. Hiểu thương chẳng trách móc người: Con người bản chất vốn thiên lương, từ bi và trí tuệ. Chỉ vì vô minh, thiếu hiểu biết mà chúng ta hành xử sai lầm khiến người khác phải khổ đau. Những người tổn thương người khác, người ôm nhiều hờn giận hận thù, đố kỵ là những người rất bất hạnh và đáng thương. Vì họ có quá nhiều nỗi khổ niềm đau chưa thể chuyển hóa nên họ mới vung vãi và rơi rớt ra ngoài và quăng vào cho người khác. Họ chưa biết tu tập, chưa có cơ hội thực tập giáo pháp của Thế Tôn, quá khứ chịu quá nhiều khổ đau và uất hận, chính họ mới cần được thông cảm, tha thứ và thương yêu nhiều hơn ai hết.

7. Xứng đáng chỉ có tình xót thương: Theo luật Nhân Quả, bạn sẽ thấy thương và tội cho người kia vì những hành động, lời nói, ý nghĩa xấu ác mà họ gây tạo sẽ phải gánh chịu hậu quả khủng khiếp, đau khổ chồng chất trong tương lai. Nếu biết người kia sẽ phải chịu những hậu quả khổ đau lớn lao như thế, bạn nghĩ chúng ta có nên giận, ghét hay oán hận họ thêm không? Sự oán hận và hành động trả thù của chúng ta sẽ là thiếu từ bi khi thấy người ta khổ rồi mà mình còn cố tạo thêm cho họ nỗi khổ. Vì tình thương, hãy dũng cảm đứng lên và ngăn chặn nỗi khổ đau tiếp tục lan truyền, nếu bạn không phản kháng lại, bạn chấp nhận hy sinh chịu đựng khổ đau một mình thì nỗi khổ niểm đau sẽ dừng lại và không còn tiếp tục truyền đi từ đời này sang đời khác, từ người này sang người khác. Làm được điều đó, bạn đã thành công trong việc góp phần chặn đứng vòng luân hồi, không những cho bạn và cho những người khác nữa.

8. Im lặng hùng tráng: Khi có nỗi khổ niềm đau, khi có nỗi giận hờn đang bao phủ, hãy thực tập im lặng mà đừng nói gì hết dù là biện bạch hay giải thích hoặc phản kháng lại, trả đũa người gây ra khổ đau cho mình. Im lặng giữa tâm bão khổ đau là hành động khôn ngoan giúp ta không phải mắc liên tục những sai lầm khiến ta phải hối tiếc. Nói gì trong cơn giận, khi khổ đau đều là không cần thiết và thiếu sáng suốt. Im lặng để có thời gian nhìn lại mình, im lặng để tạo khoảng trống rỗng trong tâm để mình có nơi an toàn trú ẩn. Đúng sai gì thời gian cũng tự phơi bày thế nên cổ nhân có câu “Oan ức không cần biện bạch!”

9. Thở đi cho nhẹ kiếp người: Hơi thở ý thức có công năng vô cùng mầu nhiệm có thể khiến ta bình tĩnh trong tâm bão và thiết lập vùng an toàn bảo hộ chúng ta tránh khỏi những năng lượng tiêu cực và phá hoại do khổ đau giận hờn gây ra. Hơi thở được ví như cái neo giữ thuyền cố định không bị trôi dạt theo sóng biển, hơi thở như chiếc phao cứu mạng người đang chìm nổi lênh đênh, hơi thở như gốc cây giúp tàng cây được trụ lại vững chắc. Hơi thở là hồ nước trong mát có công năng dập tắt phiền giận, khổ đau của kiếp người. Tập thở cho có chánh niệm mỗi ngày và thở cho những khổ đau được xoa dịu.

10. Quán niệm về cái chết: Quán niệm về cái chết cũng là một trong những phương pháp hữu hiệu để ta có thể chuyển hóa khổ đau và hờn giận. Ai rồi cũng chết, cũng phải ra đi, buông bỏ tất cả lại sau lưng thì chấp thủ làm gì không điều khổng thể nắm giữ? Nếu biết mai mình tạm biệt cõi đời này, liệu ta còn thời gian để hờn giận và đau khổ nửa hay không? Trước cái chết tất cả đều trở thành vô nghĩa, chỉ có sự buông bỏ và an lạc là thứ duy nhất mình phải chuẩn bị làm hành trang cho mình. Vậy hãy nhớ, một ngày ta sẽ chết, người kia cũng chết, ai cũng chết, làm sao để chết cho đẹp, cho an lành!

11. Vô ngã tướng: Kỹ thuật này đòi hỏi trình độ tu tập hơi cao. Đó là quán tính vô ngã (anatta) trong mọi sự việc, hiện tượng. Không có cái ngã trong mình, không có cái ngã trong người và không có cái ngã trong khổ đau, hờn giận. Tất cả đều là vô ngã thì không thể tìm đâu ra cái khổ, người gây ra cái khổ và người đang chịu cái khổ này. Chủ thể và đối tượng đều không có thực thể, là không (emptiness) thì khổ đau không có đất để tồn tại.

12. Bỏ xuống được thì hạnh phúc liền tay: Ai học Phật cũng biết phương pháp đơn giản dễ hiểu này. Buông bỏ được thì hạnh phúc sẽ có mặt. Càng nắm giữ bao nhiêu thì khổ đau và bất an, lo lắng bấy nhiêu. Đức Phật luôn nhắc đi nhắc lại về hạnh buông bỏ. Sự hạnh phúc của bạn tỉ lệ thuận với khả năng buông bỏ của bạn. Thực tập buông bỏ mỗi ngày một chút cho đến lúc không còn gì để buông bỏ thì hạnh phúc tuyệt đối cũng đã sẵn có cho bạn tức thì.

13. Chúng ta xứng đáng được sống trong hạnh phúc và bình an thay vì khổ đau và hờn giận. Bạn có bao giờ tự hỏi tại sao ta phải cứ phải sống trong hờn giận, khổ đau dày vò lẽ ra ta phải được an lạc, hạnh phúc? Ai cũng có thể sống một cuộc đời vui vẻ, an lạc, hạnh phúc. Phật dạy chúng sanh đều có Phật tính (khả năng giác ngộ thành Phật) kia mà! Chúng ta đều bình đẳng trước tiềm năng của trí tuệ giác ngộ, quan trọng là mình chọn con đường nào để đi. Hạnh phúc hay khổ đau nằm trong tay mình, vận mạng cuộc đời mình cũng là do mình quyết định. Sống một đời đầy hạnh phúc bình an hay chết chìm trong khổ đau tuyệt vọng đều do bạn cả. Phật hay Bồ tát dầu thương bạn đến mấy cũng chỉ có thể chỉ bạn con đường, không đi thay bạn được. Bạn phải tự đi và bạn phải tự làm, tự chịu trách nhiệm với những gì mình chọn.

14. Chúng ta không lẻ loi: hãy nên nhớ bạn không hề lẻ loi hay cô độc trên con đường thực tập và chuyển hóa khổ đau của mình, con đường Giác Ngộ không chỉ có riêng bạn. Khi bạn buồn khổ, tuyệt vọng thì luôn có bạn bè người thương xung quanh, họ có thể giúp lắng nghe bạn và chỉ bạn một phương cách thoát khổ. Dù không may đời bạn không có ai thì vẫn luôn có hàng ngàn hàng triệu các bậc Bồ tát, thánh chúng, bạn lữ đồng hành, bảo hộ, che chở, giúp đỡ bạn. Chỉ là vì ngập ngụa trong khổ đau và phiền não nên bạn chưa thấy được họ mà thôi.

15. Tình thương càng nhiều, khổ đau càng ít. Kẻ thù của khổ đau là tình thương, lòng vị tha, trắc ẩn. Nơi nào có tình thương, lòng vị tha, nơi ấy khổ đau hoảng sợ không dám xuất hiện. Như bóng đêm sợ ánh mặt trời. Một tâm hồn đầy tình thương và vị tha thì không có chỗ cho khổ đau chiếm ngự. Thương nhiều hơn bạn có thể, khổ đau tự động lùi xa.

Tôi mong những chia sẻ trên sẽ giúp bạn có thể sống sót vượt qua khổ đau của bạn. Đừng hủy hoại đời mình chỉ vì nỗi khổ niềm đau. Bạn xứng đáng sống một cuộc đời hạnh phúc! Cầu chúc bạn luôn an lành trong từng hơi thở, hạnh phúc dù trong nỗi khổ niềm đau.